Instituti Peacefare, i cili udhëhiqet nga Daniel Serwer, ish-diplomat amerikan dhe njohës i mirë i zhvillimeve në Ballkanin Perëndimor, ka botuar
Instituti Peacefare, i cili udhëhiqet nga Daniel Serwer, ish-diplomat amerikan dhe njohës i mirë i zhvillimeve në Ballkanin Perëndimor, ka botuar një artikull të shkruar nga deputeti Shaip Kamberi dhe Ragmi Mustafi, këshilltar i Kryeministrit Kurti për Luginë. Në artikull flitet për diskriminimin sistematik ndaj shqiptarëve në komunat e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës në jug të Serbisë dhe ndikimet e tij mbi qytetarinë, arsimin, punësimin, pjesëmarrjen politike dhe shprehjen kulturore.
Komplet artikulli i përkthyer në shqip :
Një model i pastrimit etnik të heshtur
Në jug të Serbisë, komunat me shumicë shqiptare, Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, përballen me një model diskriminimi që është sistematik në dizajn dhe institucional në zbatim. Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut në Serbi e ka përshkruar këtë politikë si “pastrim etnik me mjete administrative”, duke treguar se si mjetet burokratike mund të marginalizojnë popullatat pa përdorur dhunë të hapur. Ky nuk është një pretendim retorik, por reflekton vite praktikash të dokumentuara që prekin statusin civil, arsimin, punësimin dhe pjesëmarrjen politike.
Historia e shkurtër tregon se konflikti i armatosur në jug të Serbisë përfundoi më shumë se dy dekada më parë, pasi një forcë e vogël shqiptare ra dakord të demilitarizohet dhe të integrohet në strukturat qeveritare, civile dhe policore, me mbështetje nga komuniteti ndërkombëtar. Shqiptarët zbatuan marrëveshjen, por qeveria serbe jo.
Në Luginën e Preshevës, konflikti vazhdon pa dhunë. Shteti serb realizon objektivat e tij përmes mjeteve administrative, duke përfshirë çaktivizimin e vendbanimeve të regjistruara, mosnjohjen e diplomave dhe nëninvestimin ekonomik që dekurajon pjesëmarrjen në strukturat shtetërore. Individualisht këto masa duken burokratike, por së bashku krijojnë një ekuilibër të pasigurt ku qytetaria efektive mbetet e kufizuar.
Një nga instrumentet më të rëndësishme administrative është praktika e njohur si “pasivizimi” i vendbanimeve të regjistruara. Autoritetet mund të çaktivizojnë vendbanimin e regjistruar nëse vendosin se personi nuk banon aty përherë. Kjo masë është përdorur në mënyrë disproporcionale ndaj shqiptarëve në jug të Serbisë, duke hequr mijëra individë nga lista e zgjedhësve dhe duke kufizuar qasjen e tyre në shëndetësi, ndihma sociale dhe dokumente identiteti. Kjo ka pasoja institucionale dhe dobëson përfaqësimin politik.
Arsimi përbën një tjetër barrierë të qartë. Diplomat e fituara në Kosovë rrallë njihen nga autoritetet serbe, duke penguar mundësitë e punësimit për studentët nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegjë. Edhe pse shqiptarët janë shumicë lokale, ata përbëjnë më pak se 5% të punonjësve në administratën publike, duke treguar se njohja e kufizuar e kualifikimeve ndalon pjesëmarrjen efektive në institucionet shtetërore. Kur ka mundësi arsimore por nuk ka mundësi integrimi institucional, qytetarët gradualisht tërhiqen nga pjesëmarrja, një fenomen i njohur si dobësim i integrimit pas konflikteve.
Gjendja ekonomike përforcon këtë përjashtim, me zhvillim nën nivelin mesatar kombëtar, infrastrukturë të pamjaftueshme dhe papunësi të lartë. Kjo nxit emigracionin, dobëson institucionet lokale dhe zvogëlon angazhimin qytetar. Kjo prodhon tërheqje graduale nga institucionet dhe pjesëmarrja shoqërore pa shkaktuar dhunë të hapur.
Organizatat e të drejtave të njeriut kanë dokumentuar raste ku shqiptarët janë ndëshkuar ose ndjekur penalisht për përdorimin e simboleve kombëtare gjatë ngjarjeve kulturore. Ligji serb garanton përfaqësim proporcional të pakicave në institucionet publike, por monitorimi tregon nën-përfaqësim të vazhdueshëm në sistemin gjyqësor, policor dhe administrativ, sidomos në jug të Serbisë, duke krijuar një hendek të madh midis prani demografike dhe përfaqësimi institucional.
Vëmendja ndërkombëtare po rritet ngadalë. Në SHBA, Kongresmeni Keith Self ka propozuar ligjin Presheva Valley Discrimination Act që kërkon raportim zyrtar mbi diskriminimin ndaj shqiptarëve dhe integrimin e gjetjeve në politikën amerikane. Liderët politikë shqiptarë të Preshevës kanë punuar për dekada me komunitetet shqiptaro-amerikane për të tërhequr vëmendjen ndaj çështjeve të tyre, duke përfshirë briefingje për stafin e Senatit dhe letra dypartiake drejtuar Sekretarit të Shtetit.
Situata në Luginën e Preshevës nuk është thjesht një çështje lokale e pakicës, por një test për zbatimin e standardeve europiane të barazisë dhe mbrojtjes së pakicave. Masat administrative që fshijnë banorët nga regjistrat, mohojnë diplomatat, kufizojnë zhvillimin ekonomik dhe pengojnë shprehjen kulturore prodhojnë efektin e njëjtë si politikat e detyrueshme të mëparshme: marginalizim demografik.
Zgjidhjet përfshijnë rikthimin e vendbanimeve të pasivizuara, njohjen e diplomave, investime publike të barabarta, zbatim të drejtë të ligjeve për shprehjen kulturore dhe përmbushjen e detyrimeve ligjore për përfaqësimin e pakicave. Këto hapa do të forcojnë qeverisjen demokratike dhe do të afrojnë Serbinë me standardet e të drejtave të njeriut në Europë. Pjesëmarrja aktive e Shteteve të Bashkuara është thelbësore, pasi Serbia shpesh nuk i njeh dialogun dhe diplomacinë pa presion të fortë. Duhet të njohim dhe adresojmë diskriminimin administrativ tani, për shqiptarët në jug të Serbisë dhe për kredibilitetin e parimeve demokratike në rajon.
P. S. Artikulli është përkthyer nga AI
Linku për tek artikulli origjinal:
COMMENTS